Uyghur Latin Yéziqi Heqqide

[Muxbir]

Uyghur Latin Yéziqi (ULY) Heqqide

(Bu Matériyal Uyghur Kompyutér Ilmi Jem'iyiti tor békiti www.ukij.orgdin élindi)


Uyghur Latin Yéziqi (Ilgiri Uyghur kompyutér yéziqi déyilgen) kompyutér saheside we bashqa munasiwetlik sahelerde kona yéziqqa yandash qilip ishlitilidighan, Latin herpliridin tüzülgen yéziq bolup, 2001- yilning aldinqi yérimida Ibrahim Mutii, Mirsultan Osman, Muhebbet Qasim, Imin Tursun, Abliz Yaqup, Xemit Zakir, Arslan Abdulla, Hoshur Islam, Türgün Ibrahim .. qatarliq alim, tilshunas, doktor we proféssorlarning qatnishishi bilen 5 qétimliq ilmiy muhakime yighini arqiliq 2000-yilighiche ishlitilgen 15 xildin artuq oxshash bolmighan layihini estayidil muzakire qilish arqiliq 2001-Yil 3-iyul küni birlikke keltürülgen. Shuning bilen bir waqitta, birlikke keltürülgen layihe Shinjang Uniwérsitéti teripidin aptonom rayonluq xelq hökümitige we til-yéziq komitétigha yollan'ghan. Aptonom rayonluq xelq hökümiti shu chaghdiki reis Ablet Abduréshitning teshkillishi bilen shu yili baharda "Uyghur isim - famililiri we ULY toghrisida mexsus pikir anglash yighini" chaqirip, deslepki qedemde Uyghur isim - famililirini qéliplashturush, shundaqla ULY ning ammiwiy asasini puxtilash, undin kéyin sharait piship yétilgende qayta muzakire qilish qararigha kelgen.

Ilmiy muhakime yighinlarda "Uyghur Uyghur Latin Yéziqini ishlitish yéziq özgertish bolmastin belki kona yéziqqa qoshumche qilip ishlitilidu..." dep éniq körsitilgen hem tekitlen'gen.

ULY ning birlikke kélishi mushu bette saqit qilin'ghan nurghun mutexessis we tordashlarning ilmiy munaziriliri arqiliq barliqqa kelgen ortaq netije bolup, u melum bir shexs yaki tor békitining ijadiyiti emes. ULY élipbesi nöwette nurghun tor béketliri, kündilik alaqe we ilmiy tetqiqat hem bashqa saheside keng kölemde ishlitilmekte. UKY(ULY) Élipbesi Jedwili Töwendikiche:


Eskertish:
?Éé Öö Üü? herplirini chiqarghili bolmighanda, ularning ornigha munasip halda ?Ee Oo Uu? larni ishlitishke bolidu.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

TESHEKKÜRLER

ULY ning birlikke kélishini töwendiki orun we shexislerning yighin'gha qatnishishi yaki pikir bérish arqiliq qilghan yardimidin ayrip qarighili bolmaydu:

Ablet Abduréshit (Shinjang Uyghur Aptonom Rayonining eyni chaghdiki reisi): Hökümet namidin ULY toghrisida mexsus pikir anglash yighini uyushturghanliqigha rehmet.

Tursun Ershidin (Sh.U.A.R xelq qurultiyi): ULY ni birlikke keltürüshke tenqidiy pikirlerni bérip, chüshenchilerni aydinglashturushqa yardem qilghanliqigha rehmet.

Mirsultan Osman (Tilshunas): 2001-Yil 20-Iyul qismen herplerni békitishte we ULY imlasi toghrisida mexsus ziyaritimizni qobul qilip qimmetlik pikirlerni berginige alahide rehmet.

Hoshur Islam, Waris A. Janbaz (Shinjang Uniw.): Her qétimliq ULY ilmiy muhakime yighinigha deslepki layihe teklipi tüzüp teshkillesh we teshwiqat xizmiti ishliginige rehmet.

Abduréhim, M.Erdem: ULY ni birlikke keltürüsh we uni tor béketliride ishlitish arqiliq toghra teshwiq qilish yolida 4 yildin buyan tewrenmey izdinip, tordashlarning soallirigha estayidil jawab bérip körsetken ejrige köp rehmet.

Tilshunaslar Ibrahim Mutii, Muhebbet Qasim, Mirsultan Osman, Imin Tursun, Abliz Yaqup, Xemit Zakir, Razaq Metniyaz, Tahir Abduweli, Enwer Exmet, Jemile Sattar, Arslan Abdulla qatarliq alim, doktor, proféssor we tetqiqatchilarning qimmetlik pikirlirige rehmet.

Kompyutér Mutexessisliri Hoshur Islam, Türgün Ibrahim, Mirshat Létip, Alim Ehed, Yasin Imin, Waris Abdukérim Janbaz, Perhat Muhemmed, Mijit Ablimit, Erkin Imir qatarliq proféssor, dotsént we tetqiqatchilarning qimmetlik pikirlirige rehmet.

Shinjang Uniw. Rehberliri Tashpolat Téyip (doktor), Arslan Abdulla(dotsént), Türgün Ibrahim(dotsént) yighinni qollighanliqigha we teshkillesh jehette qimmetlik pikirlerni bergenlikige rehmet.

Shinjang Uniw. Oqutquchiliri Mijit Xudaberdi (proféssor), Yasin Ghopur, Memtimin Ghéni (doktor), Razaq Metniyaz (proféssor), Abdukérim Raxman (proféssor), Qeyser Qadir, Ayqiz Qadir, Raxmanjanlarning qimmetlik pikirlirige rehmet.

Shinjang Uniw. Kutupxanisi; Shinjang Uniw. "863" Tetqiqat Guruppisi Abdurusul Kichik'axun, Hoshur Islam, Yasinjan Memet, Mutellip Mamut larning matériyal, yighin orni teminligenlikige we qimmetlik pikirlerni bergenlikige rehmet.

Jem'iyet erbabliri Nijat, Nejmidin(qarluq.com), Muhemmed Erdem Latin yéziqining jem'iyette qollinilishi we bashqa jehetlerde qimmetlik pikirlerni bergenlikige rehmet.

Metbuat We Teshwiqat Orunliri Shinjang Téléwiziye Istansisi, Ürümchi Kéchlik Géziti (muxbir: Niyaz Qahar), Shinjang Géziti, Shinjang Ishchilar Waqit Géziti, Shinjang Uniwérsitéti Géziti, merhum "Makanim" tor békiti, Misran tor békiti, Oyghan tor békiti qatarliq orunlarning ULY ni TOGHRA teshwiq qilighinigha rehmet.

Bashqilar ULY ni birlikke keltürüsh yolida ilmiy yosunda selbiy pikirlerni bérip, meqsetni aydinglashturushqa yardem qilghan hem munazire mezmunini béyitqan kishilerge rehmet. ULY ni ishlitip tor békiti yasap toghra teshwiqat élip barghan, we ULY gha ait yumshaq détallarni yasighanlargha rehmet.


---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Uyghur Latin Yéziqi Imla Qaidisi

Uyghur Latin Yéziqi bilen xet yazghanda töwendiki qaidiler boyiche yézish kérek.

1. Jümlining birinchi sözining bash herpi chong herp bilen yézilidu.

2. Adem we nersilerning isimliri, dölet namliri, milletlerning namliri we yer-jay isimlirining bash herpi chong yézilidu.
Mesilen: Mehmud Qeshqeri, Uyghur, Amérika, Ürümchi

3. Xas isimlarning bash herpi chong herp bilen yézilidu. Chettin kirgen xas isimlar Uyghur tiligha boy sundurup yézilidu, esli shu tilda yézilishini tirnaq ichige élip qoysimu bolidu.
Mesilen: Qeshqer, Yüsüp Xas Hajip, Nyu York (New York), Béyjing (Beijing), Arman

4. Qisqartilghan isimlar chong herp bilen yézilidu.
Mesilen: AQSh, BDT, ULY

5. Xelq'ara birlikler, qisqartilma sözler we tawar namliri öz péti yézilidu.
MTV, VCD, DVD, m, cm, volt, Microsoft

6. Qisqartilghan sözlüklerning ichide qoshma herp bolsa shu herpning birinchi herpi chong yézilip ikkinchi herpi kichik yézilidu.

A.Q.Sh (Amérika Qoshma Shitatliri), B.D.T.(Birleshken Döletler Teshkilati), Sh.U.A.R. (Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni)

7. Memuriy orunlarning namlirining bash herpi chong herp bilen yézilidu.
Mesilen: Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni

8. Yuqirikilerdin bashqa ehwallarda herpler birdek kichik yézilidu.

9. Melum sözde bir boghum üzük tawush bilen axirlashsa shu boghumning arqidin kelgen yene bir boghum sozuq tawush bilen bashlansa, bu ikki boghum apostrof (') bilen ayrip yézilidu.
Mesilen: sen'et, qet'iy, jem'iyet, sün'iy

10. Melum sözde bir boghum sozuq tawush bilen axirlashsa shu boghumning arqidin kelgen yene bir boghum sozuq tawush bilen bashlansa, bu ikki boghum apostrof (') bilen ayrip yézilmaydu. Chünki, Uyghur gramatikisi boyiche yeni Uyghur tilida her bir boghumda bir sozuq tawush bolidu, ikki sozuq tawushning arqimu-arqa kélishinig özila boghum ayrishning bisharitidur.
Mesilen: maarip, daire, radio, mueyyen, tebiiy, paaliyet

11. Perqlendürüp oqushqa asan bolush üchün s'h, n'gh, n'g, ng'h arisighimu apostrof qoshup qoyulidu.
Is'haq, Özbékistan'gha, Hin'gan, Cheklen'gen, Weten'ge, Bashlan?ghuch[img][/img]
_________________
Bilginingni eldin ayima

[Erkin Sidiq]

Hormetlik Muxpir ependi,

Men aldinqi bir yazmamda, towendiki tor bekitini <echilidiken> digenidim:

http://www.ukij.org/uly/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=4

Emma, shu yazmamni bu munberge chaplap bir kun otupla yoqarqi tor bekiti echilmaydighan bolup qaldi.

Eger mumkin bolsa, yoqarqi hojjetning toluq tekistini mushu munberge chaplap qoyghan bolsingiz (Men UKY toghrisidiki muzakire we qarar elishqa qatnashqan bir qisim mutexesislerning tonushturilishinimu korgendek qilghanidim.)

Sizge kop rexmet.

[Muxbir]

Siz digen mezmunlarni kirguzup qoydum, ukij.org tor bekitining serweri muqim bolmighachqa bezide echilmay qalidu, hazir serwer alamshturush ustide izdinish boluwatidu.

[Muxbir]

ULYning resimlik élipbesini bu ulinishtin köreleysiz. Bu betting töwinidiki resimlik élipbening her bir heripini cheksingiz shu herp üchün téximu tepsiliy misallar keltürülgen.
http://www.ukij.org/teshwiq/UKY_Heqqide.htm
_________________
Bilginingni eldin ayima

[sumer82erk]

men Uyghur Latin Yizighi Arqiliq Xatire Qaldurushqa Adetlendim.deslepte Olchem Boyiche Yazdim,Kiyin Kop Oylunup We Tetqiq Qilip,ULY ilippesidiki 5 Qoshma Heripni Towendikidek Yizishqa Adetlendim.Bek Qolayliq We Bek Ixcham Boldi.Keng Uyghurlarning We Bashqa Turki Xeliqlerning Sinap Biqishini Tewsiye Qilimen.Yeni 1."ch" Herpini Biwaste "c" Herpi Bilen, 2."gh,GH"Herpini "G" ,"g"Herpining Astigha"," Yeni Pesh(,) Belgisini Qoshush yeni Chaplash Arqiliq Ipadilidim. 3."SH" Herpini "S" Herpining Astigha Pesh Yeni (,) Belgisini Qoshush Yeni Chaplash Arqiliq Ipadilidim. 4. "NG,ng"Herpini "N" Yaki "n" ning Ustige Texminen Belgisini Yeni (~) Belgisini Qoyush Arqiliq Ipadilidim.5. "ZH" Herpini "Z" Herpining Ustige(~) Belgisini Qoyush Arqiliq Ipadilidim.Bezi Turki Xeliqler Allaburunla Yuqarqidek Yizish Usulini Ishlitip Omumlashturup Bolghan Iken.Yuqarqidek Usul Bilen Xatire Qaldursa Hemme Jehettin Bek Qolayliq ,Ongay,Ixcham we Yizishqa Eplik Bolidikin.Likin Basmida We Kompiyuterda Choqum ULY Olchimi Boyiche Yizish Shert.Keng Oqurmenlerning Yuqarqi Qarashlirimgha Tenqidi pikirlirini birishlini Soraymen,chunki Kingishlik Ish Buzulmaydu Emesmu?